Hamilelikte Tansiyon Yüksekliği ve Tuz: Beslenme Önerileri

Hamilelikte tansiyon yüksekliğinde tuzu tamamen kesmek genellikle önerilmez; uluslararası kılavuzlar, yalnızca preeklampsiyi önlemek amacıyla gebelikte tuz kısıtlaması yapılmamasını belirtir. Bunun yerine hazır ve işlenmiş gıdalardan gelen fazla tuzu azaltmak, sebze, meyve, süt ürünleri ve tam tahıllardan zengin dengeli bir beslenme sürdürmek ve tedaviyi kadın doğum hekiminizle yürütmek esastır.

Gebelikte yüksek tansiyon, anne ve bebeğin yakından izlenmesini gerektiren bir durumdur. Beslenme önemli bir destektir, ancak tansiyonu düşürmek için hekiminizin önerdiği tedavinin yerine geçmez. Bu yazıda tuzun gerçek yerini, tansiyon dostu bir tabağın nasıl kurulacağını ve hangi belirtilerde beklemeden hekime başvurmanız gerektiğini anlatıyorum.

Hamilelikte Tansiyon Yüksekliği Neden Olur?

Gebelikte yüksek tansiyon üç ana şekilde görülebilir: gebelikten önce var olan kronik hipertansiyon, gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan gebelik hipertansiyonu ve tansiyon yüksekliğine idrarda protein ya da başka organ bulgularının eşlik ettiği preeklampsi. Hangisinin söz konusu olduğunu ve nasıl izleneceğini hekiminiz belirler.

İlk gebelik, ileri anne yaşı, gebelik öncesi fazla kilo, çoğul gebelik, önceki gebelikte preeklampsi öyküsü, diyabet, böbrek hastalığı ve bazı otoimmün hastalıklar riski artıran etkenler arasındadır. Risk taşıyan kadınlara hekimleri koruyucu bazı tedaviler önerebilir; bunlar kişiye özeldir ve kendi başınıza başlanmamalıdır.

Gebelikte tansiyonun düzenli ölçülmesinin nedeni de budur: yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir şikâyet yapmadan başlar. Kontrollerinizi aksatmamak, beslenmeden çok daha belirleyici bir koruyucu önlemdir.

Gebelikte Tuz Tamamen Kesilmeli mi?

Hayır. İngiltere'nin NICE kılavuzu, gebelikte yalnızca gebelik hipertansiyonu veya preeklampsiyi önlemek amacıyla tuz kısıtlaması önerilmemesini belirtir. Aşırı tuz kısıtlaması iştahı azaltabilir, iyot alımını düşürebilir ve beslenme kalitesini bozabilir.

Bu, tuzun sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez. Günlük tuzun büyük kısmı tuzluktan değil, ekmek, peynir, zeytin, turşu, salam-sosis gibi işlenmiş etler, hazır çorba ve soslar, cipsler ve dışarıda yenen yemeklerden gelir. Gebelikte yapılması gereken, bu gizli tuz kaynaklarını fark edip azaltmak ve evde yemeğe makul miktarda iyotlu tuz kullanmaktır.

Tuzu azaltırken lezzeti korumak için kekik, nane, kimyon, karabiber, sumak, limon ve sarımsaktan yararlanabilirsiniz. Tuzun genel sağlık üzerindeki etkileri için yüksek tuz tüketimi ve hipertansiyon riski yazıma da göz atabilirsiniz.

Tansiyon Dostu Bir Gebelik Tabağı Nasıl Kurulur?

Tansiyon dostu beslenmenin temeli; bol sebze ve meyve, az yağlı süt ürünleri, tam tahıllar, baklagiller ve kuruyemişten oluşan, işlenmiş gıdalarla şekerli içecekleri sınırlayan bir düzendir. Bu yaklaşım, tansiyon için geliştirilmiş DASH beslenme modelinin genel ilkeleriyle de uyumludur; gebelikte ise kadın doğum hekiminizin önerileri doğrultusunda uyarlanmalıdır.

• Sebze ve meyve: Her öğünde bir sebze, gün içinde birkaç porsiyon meyve. Potasyumdan zengin ıspanak, domates, muz, portakal ve kuru baklagiller faydalıdır.
• Süt ürünleri: Günde iki-üç porsiyon süt, yoğurt, kefir veya az tuzlu peynir; kalsiyum ihtiyacının önemli kısmını karşılar.
• Tam tahıllar: Bulgur, yulaf, tam tahıllı ekmek; beyaz un ve şekerli ürünler yerine.
• Protein: Yumurta, iyi pişmiş tavuk ve kırmızı et, düşük cıvalı balıklar ve baklagiller.
• Sağlıklı yağlar: Zeytinyağı, ceviz, fındık, badem.

Kafeinli içecekleri gebelik için önerilen sınırlar içinde tutmak, şekerli gazlı içecekler yerine su ve ayranı tercih etmek de bu düzenin parçasıdır. Gebelikte genel tabak ve vitamin-mineral dengesi için hamilelikte vitamin ve mineral ihtiyacı yazısı yol gösterebilir.

Tansiyon Dostu Örnek Bir Gün Nasıl Görünebilir?

Aşağıdaki örnek, tuzu tamamen kesmeden gizli tuz kaynaklarını azaltan ve sebze, meyve ve süt ürünlerini öne çıkaran bir günü gösterir. Porsiyonlar gebelik haftanıza, kilonuza ve varsa gebelik şekeri gibi durumlara göre ayarlanmalıdır.

• Kahvaltı: Haşlanmış yumurta, suda bekletilmiş az tuzlu peynir, domates, salatalık, bol yeşillik, birkaç ceviz ve tam tahıllı ekmek.
• Ara öğün: Bir kâse yoğurt ve bir muz ya da bir avuç çilek.
• Öğle: Evde yapılmış mercimek çorbası, limonlu ve kekikli mevsim salatası, bir dilim tam tahıllı ekmek.
• Ara öğün: Bir portakal ve bir avuç çiğ badem.
• Akşam: Fırında sebzeli tavuk veya iyice pişmiş balık, bulgur pilavı ve cacık.

Bu planda tuz yemeğe pişirme sırasında az miktarda eklenir, sofraya tuzluk konmaz ve lezzet baharat, limon ve taze otlarla sağlanır. Turşu, salamura ve şarküteri ürünleri ise günlük değil, nadiren ve küçük miktarlarda yer alır.

Kalsiyum ve Diğer Takviyeler Tansiyona İyi Gelir mi?

Dünya Sağlık Örgütü, kalsiyum alımı düşük toplumlarda preeklampsi riskini azaltmak amacıyla gebelere kalsiyum desteği önerir; ancak bu destek kimlere, hangi dönemde ve ne miktarda verileceği hekim tarafından belirlenir. Beslenme açısından yapılacak en doğru şey, günlük süt ürünü tüketimini yeterli tutmaktır.

Magnezyum, balık yağı, sarımsak tabletleri veya antioksidan vitaminlerin preeklampsiyi önlemek için kullanılması kılavuzlarda önerilmemektedir. Bitkisel çaylar ve "tansiyon düşürücü" olarak pazarlanan karışımlar da gebelikte güvenli olmayabilir. Herhangi bir ürünü kullanmadan önce mutlaka hekiminize danışın.

Kilo Artışı ve Ödem Tansiyonla İlişkili mi?

Gebelikte hafif ödem çoğu zaman normaldir; ancak yüzde, ellerde veya ayaklarda aniden gelişen belirgin şişlik preeklampsinin belirtisi olabileceği için hemen değerlendirilmelidir. Haftalar içinde beklenenden çok hızlı kilo artışı da hekiminize iletilmesi gereken bir bulgudur.

Gebelikte önerilen kilo artışı gebelik öncesi vücut kitle indeksinize göre değişir. Bu konuda hamilelikte kaç kilo alınmalı yazısını, ayaklardaki normal şişlikle baş etmek için ise hamilelikte ödem nasıl azalır yazısını okuyabilirsiniz.

Hangi Belirtilerde Hemen Hekime Başvurmalı?

Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa beslenme önerilerini beklemeden hemen hekiminize ya da acil servise başvurun; bunlar preeklampsinin işareti olabilir.

• Geçmeyen, şiddetli baş ağrısı
• Bulanık görme, ışık çakmaları veya görme kaybı
• Kaburgaların hemen altında, özellikle sağ tarafta ağrı
• Yüzde, ellerde veya ayaklarda ani ve belirgin şişlik
• Bulantı-kusmanın gebeliğin ikinci yarısında yeniden başlaması, nefes darlığı
• Bebek hareketlerinde belirgin azalma

Evde tansiyon ölçmeniz istendiyse, hekiminizin belirlediği eşik değerlerin üzerinde çıkan ölçümleri bekletmeden bildirin.

Doğumdan Sonra Tansiyon ve Beslenme

Gebelikte tansiyonu yükselen kadınların çoğunda doğumdan sonra değerler normale döner; ancak bu kadınlarda ileride kronik hipertansiyon ve kalp-damar hastalığı riski daha yüksek olabilir. Bu yüzden doğum sonrası kontrolleri sürdürmek ve tansiyon dostu beslenme alışkanlıklarını uzun vadeli bir yaşam tarzına dönüştürmek değerlidir.

Gebelikte tansiyonunuz yüksekse ya da risk grubundaysanız, kadın doğum hekiminizin önerileri doğrultusunda kişisel bir beslenme planı oluşturmak için hamilelikte beslenme danışmanlığı sayfamı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• NICE NG133 – Hypertension in pregnancy: diagnosis and management
• WHO – Recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience
• NHS – Pre-eclampsia
• ACOG – Preeclampsia and High Blood Pressure During Pregnancy

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize ve diyetisyeninize danışın.