Hamilelikte Neler Yenmez? Kaçınılması Gereken Besinler Listesi

Hamilelikte kaçınılması gereken başlıca besinler; çiğ veya az pişmiş et, tavuk, yumurta ve balık, pastörize edilmemiş süt ve bu sütten yapılan ürünler, ciğer ve ciğer ürünleri, kılıç balığı ve köpek balığı gibi cıvası yüksek balıklar ve alkoldür. Kafein ise tamamen yasak değildir ama günlük 200 mg ile sınırlandırılmalıdır.

Bu kuralların çoğu "sağlıksız" olduğu için değil, listeria, salmonella ve toksoplazma gibi enfeksiyon riskleri ya da bebeğe zarar verebilecek yüksek A vitamini ve cıva nedeniyle konur. İyi haber şu: yasak listesi sanıldığı kadar uzun değildir ve çoğu besin doğru pişirme ve hijyenle güvenle tüketilebilir. Aşağıdaki liste, kadın doğum hekiminizin önerilerini tamamlayan genel bir rehberdir.

Hamilelikte Neden Bazı Besinlerden Kaçınılır?

Gebelikte bazı besinlerden kaçınılmasının üç temel nedeni vardır: enfeksiyon riski, bebeğe zarar verebilecek maddeler ve bazı içeceklerin miktara bağlı etkileri. Gebelikte bağışıklık sistemi değiştiği için besin kaynaklı enfeksiyonlar daha ciddi seyredebilir.

• Listeria: Pastörize edilmemiş süt ürünlerinde, küflü yumuşak peynirlerde, soğuk tüketilen şarküteri ürünlerinde ve soğuk tütsülenmiş balıkta bulunabilir. Listeriozis düşük ve ölü doğum riskini artırabilir.
• Toksoplazma: Çiğ veya az pişmiş et ve kürlenmiş etlerle, ayrıca iyi yıkanmamış sebze ve meyvelerdeki toprak kalıntısıyla bulaşabilir.
• Salmonella: Çiğ veya az pişmiş yumurta ve tavukla bulaşabilir ve ciddi besin zehirlenmesine yol açabilir.
• Yüksek A vitamini ve cıva: Ciğerdeki yüksek A vitamini ve bazı büyük balıklardaki cıva bebeğin gelişimini olumsuz etkileyebilir.

Kaçınılması Gereken Besinler Listesi

Aşağıdaki tablo, gebelikte hangi besinlerden kaçınılması, hangilerinin dikkatli tüketilmesi ve hangilerinin güvenle yenebileceğini besin gruplarına göre özetler.

Süt Ürünleri ve Peynirlerde Nelere Dikkat Edilmeli?

Gebelikte asıl dikkat edilmesi gereken, ürünün pastörize olup olmadığıdır. Market raflarındaki süt, yoğurt ve peynirlerin büyük çoğunluğu pastörizedir; ambalajı kontrol etmek yeterlidir.

Pazardan ya da köyden alınan açık süt ve bu sütten ev yapımı olarak hazırlanan yoğurt, peynir ve kaymak pastörize değildir. Açık sütü tüketmeniz gerekiyorsa iyice kaynatmanız gerekir; ancak bu sütten yapılmış olgunlaştırılmış peynirleri tüketmemek daha güvenlidir. Brie ve camembert gibi beyaz kabuklu küflü peynirler ile rokfor gibi mavi damarlı yumuşak peynirler ise ancak buharı tütecek kadar pişirildiğinde, örneğin fırında bir yemeğin içinde, tüketilebilir.

Et, Tavuk ve Yumurta Nasıl Tüketilmeli?

Gebelikte et, tavuk ve yumurta değerli protein, demir ve B12 kaynaklarıdır; tek koşul tamamen pişmiş olmalarıdır. Et ve tavuğun içinde pembe kısım kalmamalı, suyu berrak akmalıdır.

• Çiğ köfte: Etli çiğ köfte gebelikte tüketilmemelidir. Etsiz olarak satılan ürünlerde de hijyen koşullarından emin olunmalıdır.
• Kürlenmiş etler: Pastırma, salam ve sucuk pişirilmeden soğuk tüketildiğinde listeria ve toksoplazma riski taşır. Sucuklu veya pastırmalı yumurta gibi iyice pişirilmiş yemeklerde bu risk azalır; yine de tuz ve doymuş yağ içerikleri nedeniyle sınırlı tüketilmelidir.
• Ciğer: Ciğer ve ciğerli ürünler çok yüksek A vitamini içerdiği için gebelikte önerilmez. Aynı nedenle A vitamini içeren takviyeler de hekiminiz önermedikçe kullanılmamalıdır.
• Yumurta: NHS'in gebelikte çiğ veya az pişmiş tüketimine izin verdiği yumurtalar, İngiltere'ye özgü bir aşılama ve sertifika programıyla üretilen yumurtalardır. Bu nedenle ülkemizde en güvenli yaklaşım, yumurtayı sarısı ve akı tamamen katılaşana kadar pişirmektir. Ev yapımı mayonez, tiramisu ve çiğ kek hamuru gibi çiğ yumurtalı tarifler bu dönemde tüketilmemelidir.

Hamilelikte Hangi Balıklar Yenmez?

Gebelikte çiğ balık, çiğ kabuklu deniz ürünleri ve cıva düzeyi yüksek büyük yırtıcı balıklar (köpek balığı, kılıç balığı, marlin) tüketilmemelidir. Buna karşılık iyice pişmiş balık, protein ve omega-3 açısından gebelikte önerilen bir besindir.

NHS, gebelerin haftada iki porsiyon balık tüketmesini, bunlardan birinin somon, sardalya veya uskumru gibi yağlı bir balık olmasını; ancak yağlı balığın haftada iki porsiyonu aşmamasını öneriyor. Ton balığı için önerilen üst sınır ise haftada 4 konserve veya 2 dilim ton balığı bifteğidir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) de gebelere cıvası düşük balıkları tercih etmelerini ve balık türlerini çeşitlendirmelerini önerir. Midye dolma gibi sokakta satılan deniz ürünlerinde ise hem pişirme hem de saklama koşullarından emin olunamadığı için bu dönemde uzak durmak daha güvenlidir.

Kafein, Bitki Çayları ve Alkol Ne Kadar Tüketilebilir?

Gebelikte kafein günde toplam 200 mg'ı aşmamalı, bitki çayları günde 4 fincandan az tutulmalı ve alkol hiç tüketilmemelidir. Fazla kafein düşük ve ölü doğum riskinde artışla ilişkilendirilmiştir; alkol ise bebekte uzun süreli zarara yol açabilir.

NHS'in verdiği yaklaşık değerlere göre bir fincan hazır kahve yaklaşık 100 mg, bir fincan siyah veya yeşil çay yaklaşık 75 mg, bir kutu kola yaklaşık 40 mg, 250 ml'lik bir kutu enerji içeceği yaklaşık 80 mg kafein içerir. Filtre kahve ve kahve dükkânlarında satılan kahveler daha fazla kafein içerebilir. Yani gün içinde iki bardak çay ve bir fincan kahve içen bir gebe sınıra kolayca ulaşabilir.

Bitki çaylarının gebelikteki etkileri hakkında yeterli araştırma yoktur; bu nedenle nane ve papatya gibi çayların bile sınırlı tüketilmesi, meyan kökü içeren çaylardan ise kaçınılması önerilir. Zayıflama, "detoks" veya ödem attırma iddiasıyla satılan bitkisel karışımlar gebelikte kullanılmamalıdır.

Sebze ve Meyveleri Güvenle Tüketmek İçin Nelere Dikkat Edilmeli?

Sebze ve meyveler gebelikte serbesttir ve bol tüketilmelidir; tek kural, toprak kalıntısı kalmayacak şekilde iyice yıkamaktır. Topraktaki toksoplazma ve bakteriler, iyi yıkanmamış yeşillikler ve sebzelerle bulaşabilir.

• Yeşillikleri yaprak yaprak ayırarak bol suda yıkayın.
• Çiğ et ve tavuk için ayrı bıçak ve kesme tahtası kullanın; çiğ etle temas eden yüzeyleri ve ellerinizi hemen yıkayın.
• Hazır paketli salata ve sandviçleri soğuk zincirde tutun ve son tüketim tarihinden önce tüketin.
• Bahçe işleri ve kedi kumu temizliği gibi toprakla temas gerektiren işlerde eldiven kullanın.

Yasak Sanılan Ama Aslında Yenebilen Besinler Hangileri?

Bazı besinler halk arasında gebelikte yasak diye bilinse de güncel kılavuzlarda böyle bir kısıtlama yoktur. Gereksiz yasaklar menüyü daraltarak besin çeşitliliğini azaltabilir.

• Fındık, fıstık ve diğer kuruyemişler: Alerjiniz yoksa veya hekiminiz aksini söylemediyse gebelikte tüketilebilir.
• Ananas ve maydanoz gibi besinler: Normal yemek miktarlarında dengeli bir menünün parçası olabilir; abartılı miktarlar ve "doğum başlatma" amaçlı kullanım ise önerilmez.
• Pastörize peynirler: Beyaz peynir, kaşar, lor, hellim ve mozzarella pastörize sütten yapıldığında güvenle tüketilebilir.
• Pişmiş deniz ürünleri: Karides ve kalamar gibi ürünler iyice pişirildiğinde tüketilebilir.

Gebeliğin ilk aylarında dengeli bir menünün nasıl kurulacağını hamilelikte ilk 3 ay beslenme yazımda örnek bir günle anlattım. Bulantı nedeniyle beslenmekte zorlanıyorsanız hamilelikte mide bulantısı yazısı da işinize yarayabilir. Gebeliğiniz boyunca güvenli ve dengeli bir beslenme planı için kadın doğum hekiminizin önerileri doğrultusunda hamilelikte beslenme danışmanlığı kapsamında birlikte çalışabiliriz.

Ne zaman hekime başvurmalı? Şüpheli bir besin tükettikten sonra ateş, kas ağrısı, ishal, kusma veya grip benzeri belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden hekiminize başvurun ve ne yediğinizi belirtin.

Kaynaklar

• NHS – Foods to avoid in pregnancy
• NHS – Have a healthy diet in pregnancy
• FDA – Advice about Eating Fish
• WHO – Food safety

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize ve diyetisyeninize danışın.