Fitokimyasallar ve Kanser

Kanser, dünya çapında insan sağlığını tehdit eden ve insanlar üzerinde büyük bir etkiye neden olan ölümcül bir hastalıktır. Geçen yılın verilerine göre Türkiye'de en sık görülen 5 kanser türü akciğer kanseri, kolorektal kanser, meme kanseri, prostat kanseri ve tiroid kanseridir. Erkeklerde en sık görülen kanser türü akciğer kanseri iken, kadınlarda en sık görülen kanser türü meme kanseridir. Ülkemizde her yıl 75 yaş altı her 4 kişiden birine kanser teşhisi konulduğu bildirilmiştir. 

Epidemiyolojik veriler meyve ve sebzeler açısından zengin bir diyetin kanser riskini azaltabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgular, sebzelerden, meyvelerden veya tahıllardan elde edilen kimyasal bileşenler olan fitokimyasallara olan ilgiyi artırmıştır. Bu kimyasallar bitkiye renk, koku, tat, savunma veya aroma gibi bazı özellikler sağlar. Güvenli kabul edilmeleri, toksisite riskinin düşük olması ve kolay elde edilebilirlikleri nedeniyle yıllardır kanserin önlenmesi bağlamında incelenmektedir. Doğal bitkilerden elde edilen fitokimyasalların kanser tedavisini destekleyip desteklemeyeceği de araştırılmaktadır; ancak bu henüz araştırma aşamasındadır ve tek başına bir tedavi değildir. Özellikle son yıllarda, fitokimyasallar laboratuvar çalışmalarında farklı kanser türlerine karşı umut vadeden etkiler göstermiştir. Fitokimyasal-kanser ilişkisini araştırmak için kullanılan en önemli fitokimyasallar genistein, resveratrol, kurkumin, kuersetin ve epigallokateşin gallattır. Laboratuvar çalışmalarında bu bileşenlerin kanser hücreleri üzerinde baskılayıcı etkiler gösterdiği bildirilmiştir.

Kurkumin: Zerdeçaldan elde edilen ve aroma veren bir bileşiktir. Ayurveda tıbbında birçok rahatsızlıkta kullanılan kurkuminin laboratuvar araştırmalarında antikanser özelliklere sahip olduğu bildirilmiştir. Kurkuminin kanser hücresi büyümesini yavaşlattığı ve medulloblastoma gibi nadir kanser türleri dahil olmak üzere birçok kanser türünde anti-enflamatuar ve antioksidan etkilere sahip olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca bazı çalışmalarda önemli sinyal yolakları, hücre döngüsünü ve bazı transkripsiyon faktörlerini inhibe ederek ve hücre bölümünü uyardığı gözlemlenmiştir. 

Genistein: Soya ürünlerinden elde edilen fenolik bir bileşiktir. Apoptozu indüklendiğine, hücre döngüsü durduğuna, metastaz ve anjiyogenezi engellediğine dair bulgular vardır. Asya ülkelerinde prostat ve meme kanseri riskinin düşük olmasının soya tüketiminden kaynaklandığı düşünüldüğünden dolayı genistein özellikle meme ve prostat kanseri üzerindeki etkilerini araştıran birçok çalışma vardır. Bazı çalışmalarda genistein, cisplatin ve doksorubisin gibi kanser ilaçları ile laboratuvarda sinerjik bir etki göstermiştir.

Resveratrol: Çoğunlukla kırmızı şarap ve üzümde bulunan bir stilbendir. Kanser hücrelerinin çoğalmasını ve karsinogenezi baskıladığı düşünülmektedir. Ayrıca meme kanserinde kullanılan rapamisin ilacının antitümör aktivitesini laboratuvar araştırmalarında arttırdığı da gözlemlenmiştir. 

Kuersetin: Meyve ve sebzelerde bulunan flavonoiddir ve ana kaynakları elma, soğan ve brokolidir. Kardiyovasküler hastalıklar üzerindeki etkisi ve vücuttaki serbest radikalleri temizlemesi nedeniyle kanser çalışmalarında önemli bir bileşen haline gelmiştir.

Epigallokateşin Gallat: Yeşil çayda bulunan ana kateşindir ve birçok sağlık yararı ile ilişkilendirildiği için kansere karşı etkileri araştırılmaktadır. EGCG'nin antitümör aktivitesi birçok kanser türünde laboratuvar çalışmalarında gösterilmiştir. 

Bunlar çoğunlukla laboratuvar ve erken dönem çalışmalarından elde edilen araştırma bulgularıdır, öneri değildir. Besinler ve takviyeler kanser tedavisinin yerine geçmez; kanser tanısı olan herkes beslenmesini değiştirmeden ya da takviye kullanmadan önce onkoloğuyla görüşmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize ve diyetisyeninize danışın.